Những ngày đầu tháng 6/2026, ngồi trên xe băng qua hầm Núi Vung trên tuyến cao tốc Cam Lâm – Vĩnh Hảo, nhìn những ánh đèn hầm vụt qua cửa kính như một thước phim quay chậm, ký ức trong tôi bỗng ùa về vẹn nguyên. Với những người làm hầm như chúng tôi, mỗi mét khối đá được đào lên không chỉ là đất đá, mà là mồ hôi, là những cuộc đấu trí nghẹt thở với những biến chuyển khôn lường của địa chất.

Hầm Núi Vung

"Tiếng nói" của núi…

Trong giới làm hầm, chúng tôi thường truyền tai nhau câu nói: "Ăn cơm trần gian, làm việc âm phủ". Đó không phải là sự than vãn, mà là thực tế của những người đối mặt với bóng tối và sự biến chuyển khôn lường của địa chất. Áp lực địa chất là thứ không ai nói trước được. Có những đêm đang ngủ, chỉ cần một cuộc gọi từ công trường là cả người run bắn vì lo sự cố.

Thi công trong hầm Núi Vung.

Hơn 20 năm làm nghề đào hầm, đã kinh qua hàng loạt dự án trọng điểm như Đèo Cả, Cù Mông, Hải Vân... nhưng với tôi, hầm Núi Vung vẫn là một "vết hằn" sâu đậm nhất. Tôi vẫn nhớ như in buổi chiều 30 Tết năm 2022.

Khi mọi gia đình đang rục rịch chuẩn bị mâm cơm tất niên, tôi lặng lẽ vào hầm Núi Vung kiểm tra lần cuối để bố trí cho anh em công nhân nghỉ mùng 1 và thực hiện lệnh cấm nổ mìn của Nhà nước trong dịp Tết. Lúc đến vị trí mặt gương, đứng sát về bên vách hầm quan sát khoảng 30 phút, tôi thấy những viên đá nhỏ bắt đầu long rời, rơi rớt xuống.

Đó chính là "tiếng nói" của núi. Trực giác mách bảo tôi rằng núi đang chuyển động và một thảm họa sập hầm có thể xảy ra bất cứ lúc nào.

Không chần chừ, tôi phát lệnh "Báo động đỏ". Đội trắc đạc, kỹ thuật, lái máy được huy động tổng lực ngay giữa chiều cuối năm. Trạm trộn khởi động và trộn ngay bê tông phun.

Kết quả trắc đạc báo về có 2 điểm chuyển vị nguy hiểm trên 8 điểm kiểm tra. Chỉ 15 phút sau, xe bê tông lao tới mặt gương hầm. Chúng tôi phun xuyên đêm giao thừa. Để đảm bảo an toàn, tôi đã cho bổ sung thêm neo mặt gương và phun thêm bê tông vào những điểm chiều dày chưa được đảm bảo.

Thi công trong hầm Núi Vung.

Đến khi máy toàn đạc báo chỉ số ổn định, tôi mới dám thở phào. Chiều 30 Tết năm đó, bữa cơm tất niên của chúng tôi nồng mùi bê tông và bụi đá, nhưng đó là bữa cơm hạnh phúc nhất vì hầm được an toàn.

Quyết liệt nhưng thận trọng

Địa chất tại hầm Núi Vung mang tính “dị biệt”. Khi đào được gần 300m, chúng tôi gặp phải đới địa chất yếu kèm dòng nước ngầm chảy mạnh. Lớp bê tông phun bắt đầu nứt toác, các điểm quan trắc liên tục phát tín hiệu cảnh báo ở mức nguy hiểm cao.

Trong thời khắc căng thẳng ấy, kinh nghiệm thực chiến giúp chúng tôi hiểu rõ không thể liều lĩnh tiến lên bằng mọi giá. Điều cần thiết là sự tỉnh táo. Chúng tôi chọn cách tiếp cận “quyết liệt nhưng thận trọng”, dừng lại để đánh giá nhưng tuyệt đối không chùn bước.

Ban điều hành dự án lập tức họp khẩn. Các phương án được đưa ra, tranh luận nhanh và chốt theo nguyên tắc không được chủ quan.

Ngay sau đó, hàng loạt giải pháp kỹ thuật được triển khai đồng thời như: khoan lỗ thoát nước để giải áp; cắm neo gia cố mặt gương; phun bê tông tăng cường; thu nhỏ bước dựng vì thép để kiểm soát biến dạng; bơm vữa cố kết khu vực địa chất quanh biên đào; đồng thời thiết lập hệ neo ô tại vị trí mặt gương…

Song song với xử lý hiện trường, chúng tôi báo cáo lãnh đạo Tập đoàn, Ban Quản lý dự án 85, Tư vấn giám sát… và huy động lực lượng kỹ sư giàu kinh nghiệm tới hỗ trợ. Trong đó, các kỹ sư có kinh nghiệm dày dặn nhất về hầm của Tập đoàn đã trực tiếp có mặt tại hiện trường để cùng xử lý tình huống.

Đặc biệt, lãnh đạo Tập đoàn cũng ngay lập tức mời Tiến sĩ Nguyễn Thế Phùng là chuyên gia đầu ngành về hầm đến tham gia “hội chẩn” sự cố, nhằm tìm ra phương án tối ưu; đảm bảo an toàn cao nhất cho công trình.

Tôi vẫn nhớ rõ hình ảnh thầy Phùng hôm đó. Vừa xuống sân bay, thầy được đón thẳng vào hầm lúc 12 giờ 30 phút trưa. Không kịp ăn uống, thầy xuống hiện trường ngay, trực tiếp kiểm tra từng điểm chuyển vị. Có những lúc, thầy trò tranh luận khá căng về phương án bơm vữa cố kết. Chúng tôi phân tích dựa trên số liệu quan trắc thực tế để cùng đi đến thống nhất.

Tổ công tác kiểm tra thực địa vị trí phát hiện đới địa chất dị thường (Tháng 12/2022).

Rời hiện trường, chúng tôi tiếp tục họp tại Ban điều hành. Tại đây, Tiến sĩ Nguyễn Thế Phùng cùng anh em kỹ thuật đồng thuận bổ sung các giải pháp tăng cường chống đỡ đối với những vị trí đã dựng vì nhưng vẫn xảy ra biến dạng.

Theo đó, các đoạn không có vòm ngược được gia cố bằng thép H200 chống đứng, chân kê trên tấm bê tông cốt thép. Còn tại những vị trí có vòm ngược, chúng tôi tiến hành đổ bê tông vòm ngược và chống trực tiếp lên bề mặt kết cấu.

Cuộc họp kết thúc lúc hơn 14 giờ chiều khi các giải pháp gia cố được chốt lại, nỗi lo sập hầm khi ấy mới được giải tỏa. Ai cũng bụng đói cồn cào.

“Một cây làm chẳng nên non…”

Trong suốt quá trình thi công hầm Núi Vung, những cuộc họp xuyên đêm tại Ban điều hành dần trở thành “đặc sản”. Gác lại những nhọc nhằn, chúng tôi chỉ giữ một mục tiêu duy nhất là đảm bảo “mạch máu” giao thông của đất nước được an toàn và về đích đúng tiến độ.

Sau này, có người hỏi tôi: “Đèo Cả nhiều kinh nghiệm rồi, sao vẫn phải mời chuyên gia?”.

Tôi chỉ cười và nói: “Một cây làm chẳng nên non…”. Làm hầm thành công chưa bao giờ là cuộc chơi của một cá nhân.

Kỹ sư Ngô Hữu Khoa (thứ 5 từ trái sang) cùng tập thể cán bộ, công nhân rạng rỡ trong khoảnh khắc đào thông hầm Núi Vung (Tháng 7/2023).

Nhất là khi đối mặt với địa chất phức tạp, sức mạnh tập thể được phát huy, đặc biệt là sự góp mặt của các chuyên gia. Với chúng tôi, mỗi ý kiến của họ không chỉ là kinh nghiệm mà còn góp phần xây thêm một lớp bảo hiểm cho công trình, và cho chính anh em trong hầm.

Địa chất hầm luôn ẩn chứa những yếu tố khó lường. Và ở Đèo Cả, chúng tôi chọn cách cầu thị. Chúng tôi không đánh đổi sự an toàn của công trình, cũng như tính mạng của anh em, để lấy những “bài học kinh nghiệm” cho riêng mình.

Khi mũi phía Nam bị kẹt vì địa chất yếu, chúng tôi không ngồi chờ. Toàn bộ máy móc, nhân lực được dồn sang đẩy nhanh công tác đào ở 3 cửa hầm còn lại và bứt tốc bê tông vỏ hầm phía Bắc. Đó chính là sự linh hoạt, là văn hóa "làm tới cùng" của người Đèo Cả.

Ngày 3/7/2023, hầm Núi Vung thông tuyến đúng kế hoạch, trong sự ngỡ ngàng của không ít người. Nhưng với chúng tôi, đó không phải là điều bất ngờ. Bởi đó là kết quả của hàng trăm đêm không ngủ, của những quyết định được đưa ra trong thời khắc áp lực nhất, nơi mỗi lựa chọn đều gắn với sự an toàn của cả công trình.

Hầm Núi Vung thông tuyến đúng kế hoạch, trong sự ngỡ ngàng của không ít người.

Thành công ấy không chỉ là một dấu mốc kỹ thuật, mà là chiến thắng của ý chí; của sự kiên định và tinh thần không lùi bước trước thử thách.

Hôm nay, khi đi trên con đường này, tôi vẫn cảm nhận rõ niềm tự hào dâng lên trong lồng ngực. Bởi tôi biết, những ống hầm ấy không chỉ được dựng nên bằng bê tông và thép, mà bằng trái tim của hàng ngàn người Đèo Cả đã miệt mài nơi lòng núi. Để những chuyến xe xuyên núi được bình an, góp phần vào sự phát triển của đất nước Việt Nam.

Kỹ sư Ngô Hữu Khoa - Giám đốc Ban điều hành gói thầu XL01 Dự án cao tốc Khánh Hòa - Buôn Ma Thuột giai đoạn 1; nguyên Giám đốc Ban điều hành Hầm Núi Vung.

Thiên Nam (ghi)